dinsdag 27 december 2011

Kasteel Den Brakel (Rijswijk)

Wie aan kastelen denkt, denkt doorgaans aan keurig gerestaureerde of met gevoel voor smaak onderhouden panden of aan woningen die de tand des tijds niet hebben doorstaan en daarom een kasteelruïne genoemd moeten worden. Minder vaak zal worden gedacht aan objecten die geheel verdwenen, of beter gezegd, aan het zicht onttrokken zijn. Er wordt weleens opgemerkt dat Gelderland, met name de Betuwe, valt aan te merken als kastelenkerkhof. Kastelen van faam, zoals het hierboven afgebeelde kasteel van Buren, zijn op grote schaal teloor gegaan door oorlogen, branden en leegstand. Wat van de gebouwen restte was vaak wat fundamentenmateriaal dat onder het maaiveld verstopt lag, terwijl andere resten soms gebruikt werden voor herbouw of nieuwbouw van andere huizen of geestelijke gebouwen. Oude tekeningen zijn in dergelijke gevallen het enige houwvast van hoe een verdwenen kasteel er ooit uit moet hebben gezien. Moeilijker wordt het met kastelen waarover de bronnen schaars zijn en een afbeelding geheel ontbreekt.
We gaan in dit voorbeeld naar het kleine Nederbetuwse dorp Rijswijk, dat tegenwoordig deel uitmaakt van de gemeente Buren. In de 16e eeuw ritselde het in deze agrarische omgeving van lieden die zich beriepen op een adellijke afkomst. En inderdaad, veelvuldig waren daar familienamen als Van Wijck, Van Leeuwen, Van Eck, Van Brakel en Van Heteren. Namen van geslachten die tot ver in de tijd terug gingen en tot riddermatige stammen behoorden, maar waarvan de meeste nazaten inmiddels allang 'achter de ploeg liepen'.
Het nietige Rijswijk kende enkele adellijke huizen. Hiernaast is kasteel Hoekenburg te zien, vernoemd naar jonker Dirck de Houck die het huis rond 1600 bewoonde. Een eeuw later droeg het de naam van de toenmalige eigenaar, een Van Golstein. Hoekenburg werd in de 19e eeuw afgebroken.
Alleen in de naam van de familie Van Brakell tot den Brakell wordt nog herinnerd aan het ooit bestaan hebbende huis Den Brakel. In de vijftiende eeuw is er al sprake van een hofstede, met toren, zaal en goed, strekkende van de Wijfdijk tot de Broeksteeg. Aanvankelijk betrof dit huis een Gaasbeeks leen dat door overdracht in handen kwam van de heren en latere graven van Culemborg. Tussen 1460 en 1490 werd dit leen gehouden door Dirck van Brakel, maar vervolgens werd het complex ter grootte van 11,5 morgen gesplitst in twee helften. De ene helft bleef zonder onderbrekingen in handen van de familie van Brakell, de andere helft kwam in 1545 via de familie Van Leeuwen en vervolgens in de persoon van Antonia van Wijhe, vrouw van Lodewijk van Brakel ook weer in handen van de laatste familie. De beleningen werden voortgezet tot 1762, wanneer de dan nog minderjarige jonker Floris Adriaan, oudste zoon van Diederik Louis van Brakell tot den Brakell, heer van Vredestein en richter en dijkgraaf van Tiel en Zandwijk het huis en goed verwerft. Niet lang hierna, althans nog voor het einde van de achttiende eeuw, moet het huis verloren zijn gegaan. Afbeeldingen van de woning zijn niet overgeleverd. In zijn uitgave van 1840 vermeldt de bekende A.J. van der Aa nog het bestaan van een ‘voormalig kasteel’, waarvan de bijbehorende gronden op dat moment nog in bezit waren van de familie Van Brakell.

5 opmerkingen:

Willem van Osnabrugge zei

Erg interessant verhaal. Ik heb ook uw artikel "Adel aan de brandspuit" gelezen.
Ik ben in al deze families geinteresseerd. Zie mijn website: vanosnabrugge.org

Heeft u nog meer artikelen geschreven over de oude "arme" adel etc?
Willem

Wilfried zei

Over Van Eck is een onderzoek gaande dat moet leiden tot een publicatie. Met name de Rijswijkse Van Eck's zijn zich voor een deel Van Oijen (later ook: Van Ojen en Van Ooijen) gaan noemen. Als kosters, schoolmeesters, herbergiers en landbouwers was er bij hen geen sprake meer van landadellijke allure, en ook zetten zij het gebruik van het oude Van Eck-wapen niet meer voort.
Groetend, Wilfried.

Wilfried zei

Nu ik uw site heb bekeken begrijp ik dat u de link tussen Van Eck en Van Oijen bekend is. Alleen de moederlijke schakel Vernoij klopt niet. De informatie is ontleend aan een webpublicatie op Genealogieonline, dat door het weglaten van bewijsbronnen helaas een eigen leven kan gaan leiden. Dat leidt tot repeterende fouten. De bewuste vrouw is bewijsbaar een dochter van een Evert van Oijen die in Buren wordt vermeld.

Willem van Osnabrugge zei

Hartelijk dank voor uw commentaar.
Bedoelt u de volgende dame? Is deze de dochter van Evert van Oijen uit Buren?
http://vanosnabrugge.org/genealogy/getperson.php?personID=I1306&tree=tree1

Willem

Wilfried zei

Het rechterlijk archief van Buren geeft aan dat Geertruid Evertsdr (van Oijen) de vrouw van Evert Jobpensz (van Eck) was, waarna hun kinderen de naam van hun moeder gingen aannemen. Onduidelijk waarom, maar het zij zo. Afgezien dat Vernoij een buur-eigenaar van land van de latere Van Oijen's was, is de connectie met Vernoij niet bestaand.